Tư thế Phật theo ngày sinh ở Thái Lan (พระประจำวันเกิด): câu chuyện của từng ngày

Tìm “tượng Phật ngày sinh của mình” trong chùa

Tại một ngôi chùa Thái, bạn có thể thấy bảy hoặc tám tượng Phật xếp cạnh nhau trong chính điện hay sân chùa, mỗi tượng có một tấm biển nhỏ. Mọi người chắp tay trước tượng ứng với ngày mình sinh để bày tỏ lòng thành kính. Những tượng này được gọi là Phra Prachamwan Koet (พระประจำวันเกิด), tức “tượng Phật của ngày sinh”.

Cục Mỹ thuật Thái Lan giới thiệu phong tục này là nơi Phật giáo gặp gỡ chiêm tinh. Trong niềm tin rằng các vì sao lúc chào đời có ảnh hưởng đến vận số, việc kính lễ tượng Phật theo ngày sinh được diễn giải là nương vào đức hạnh của Đức Phật để được chở che trước hiểm nguy. Trọng tâm vì thế nằm ở sự nương tựa giáo pháp của Đức Phật hơn là nỗi sợ các vì sao.

Từ Chủ nhật đến Thứ Ba

Chủ nhật là Pang Thawai Net (ปางถวายเนตร). Đức Phật đứng, hai tay đặt trước ngực và nhìn về phía trước. Tư thế bắt nguồn từ câu chuyện sau khi giác ngộ, Đức Phật nhìn cây bồ đề suốt bảy ngày không chớp mắt để bày tỏ lòng biết ơn vì cây đã che chở Ngài.

Thứ Hai là Pang Ham Samut (ปางห้ามสมุทร). Đức Phật đứng, hai tay giơ ngang ngực. Tư thế gợi lại câu chuyện Ngài dùng thần thông ngăn nước lũ và mưa, giúp những người hoài nghi hóa giải nghi ngờ.

Thứ Ba là Pang Saiyat (ปางไสยาสน์), tượng Phật nằm nghiêng bên phải, thể hiện khoảnh khắc nhập niết bàn trong rừng cây sala ở Kushinagar. Tuy vậy, một số nguồn chọn cảnh Đức Phật cảm hóa asura Rahu (ปางโปรดอสุรินทราหู) cho Thứ Ba, nên mỗi chùa có thể trưng bày khác nhau.

Ban ngày và ban đêm Thứ Tư

Ban ngày Thứ Tư là Pang Um Bat (ปางอุ้มบาตร). Đức Phật đứng, hai tay nâng bình bát. Tư thế bắt nguồn từ câu chuyện Ngài đi khất thực tại quê hương Kapilavastu, mang niềm vui đến cho người thân và dân chúng.

Đêm Thứ Tư là Pang Parileyyaka (ปางป่าเลไลยก์). Đức Phật ngồi, hai tay đặt trên đầu gối. Câu chuyện kể rằng khi các tu sĩ tranh cãi, Ngài một mình lui vào rừng nghỉ ngơi, được một con voi và một con khỉ chăm sóc. Trong chiêm tinh, Rahu bảo hộ đêm Thứ Tư; thật thú vị khi vị trí này lại gắn với hình ảnh Đức Phật tĩnh lặng giữa rừng. Nhánh đêm Thứ Tư dễ được hình dung là tối và dữ dội, nhưng Đức Phật ở đây mang dáng vẻ bình an của người lùi lại khỏi cuộc tranh cãi.

Thứ Năm, Thứ Sáu và Thứ Bảy

Thứ Năm là Pang Samathi (ปางสมาธิ). Đức Phật ngồi xếp bằng, hai lòng bàn tay ngửa và đặt chồng lên nhau, thể hiện sự thiền định sâu đưa đến giác ngộ. Một số nguồn gọi tượng Thứ Năm là Pang Trat Ru (ปางตรัสรู้, giác ngộ); tinh thần của cảnh vẫn giống nhau, chỉ khác tên gọi.

Thứ Sáu là Pang Ramphueng (ปางรำพึง). Đức Phật đứng, hai tay đặt trước ngực, chìm trong suy tư. Tư thế đến từ câu chuyện Ngài từng do dự liệu có nên truyền dạy chân lý quá sâu xa vừa chứng ngộ, cho đến khi Phạm Thiên thỉnh cầu và Ngài thấy con người có thể mở lòng như hoa sen hướng về ánh mặt trời.

Thứ Bảy là Pang Nak Prok (ปางนาคปรก). Đức Phật ngồi thiền, bên dưới là vua rắn Mucalinda cuộn thân bảy vòng và xòe bảy đầu phía trên để che chở Ngài khỏi mưa bão.

Truyền thống này có từ bao giờ?

Theo Museum Press, truyền thống này được ghi nhận ít nhất từ các văn bản về tượng Phật viết dưới triều Rama III, được cho là của Somdet Phra Maha Samana Chao Krom Phraya Paramanuchit Chinorot. Tuy nhiên, Tiến sĩ Piriya Krairiksh cho rằng phong tục có thể bắt nguồn từ thời Ayutthaya, vì một bài ngự chế về tượng Phật nằm tại Wat Pa Mok miêu tả chín tư thế tương tự các tượng theo ngày hiện nay.

Theo lời kể, ban đầu người ta không kính lễ tượng theo ngày sinh mà chọn tượng ứng với ngôi sao được cho là đang chi phối vận số của mình. Về sau, tập tục được đơn giản hóa thành kính lễ tượng Phật theo ngày sinh. Museum Press cũng cho biết chưa rõ các thứ trong tuần đã được ghép với từng tư thế cụ thể bằng cách nào.

Tư thế và tâm thế

Đọc lần lượt câu chuyện của từng ngày, bạn sẽ nhận ra một điểm chung: mỗi tư thế ghi lại một khoảnh khắc cụ thể trong cuộc đời Đức Phật. Đó là lòng biết ơn sau khi giác ngộ, phép màu hóa giải nghi ngờ, chuyến khất thực ở quê nhà, thời gian nghỉ một mình trong rừng, phút do dự trước việc truyền dạy chân lý sâu xa, hay sự che chở khỏi mưa bão của vua rắn. Nhiều khía cạnh của một cuộc đời được chia ra theo các thứ trong tuần.

Vì vậy, có người không chỉ đọc câu chuyện về tượng Phật “của mình” mà còn tìm hiểu cả những ngày khác. Các câu chuyện không phải nhãn dán định nghĩa bạn, mà là ô cửa nhìn vào những cảnh đời. Hãy chọn cảnh phù hợp với bạn hôm nay: nhớ về lòng biết ơn, lùi lại để nghỉ ngơi, hay gạt bỏ do dự và bước thêm một bước.

Những điều nên biết khi đến chùa

Cách ghép thứ trong tuần với tư thế có thể hơi khác theo vùng, chùa và thời kỳ. Như trường hợp Thứ Ba và Thứ Năm, tên gọi đôi khi không giống nhau, và một tư thế có thể mang nhiều tên. Vì vậy, thay vì xem một danh sách là đáp án duy nhất, hãy ưu tiên thông tin trên bảng hướng dẫn tại ngôi chùa bạn đang thăm.

Tượng Phật là đối tượng tín ngưỡng, không phải phông nền chụp ảnh du lịch. Quy định về chụp ảnh và trang phục khác nhau giữa các chùa, nên hãy làm theo hướng dẫn và giữ phép lịch sự cơ bản, chẳng hạn không đặt đầu mình cao hơn tượng. Horasat không tạo hình ảnh tượng Phật mà chỉ kể các câu chuyện này bằng lời.