สัตว์ประจำวันเกิดแบบไทย: ราชสีห์ ม้า กระบือ และช้าง พาหนะของดวงดาว

ดวงดาวก็มีพาหนะ

ในคติอินเดียและไทย ดวงดาวไม่ได้เป็นเพียงก้อนแก๊สหรือก้อนหินบนท้องฟ้า แต่ถูกถ่ายทอดเป็นเทพนพเคราะห์ เทพแต่ละองค์มีสัตว์ที่ทรงเป็นพาหนะ จึงเห็นสัตว์ต่างชนิดอยู่คู่กับดาวแต่ละดวงในจิตรกรรมฝาผนัง เครื่องราง และภาพประกอบตำราโหราศาสตร์โบราณ

เมื่อรู้จักคู่ของดาว สัตว์ และสีประจำวัน เรื่องราวในวัฒนธรรมไทยจะเชื่อมโยงกันชัดขึ้น บทความนี้รวบรวมคู่ที่พบได้บ่อยในแหล่งข้อมูลภาษาไทย โดยควรรู้ไว้ก่อนว่าตำราและท้องถิ่นบางแห่งเล่าต่างกัน

สัตว์ประจำวันเกิดแบบย่อ

วันอาทิตย์ พระอาทิตย์: ราชสีห์

วันจันทร์ พระจันทร์: ม้า

วันอังคาร พระอังคาร: กระบือ

วันพุธกลางวัน พระพุธ: คชสารหรือช้าง บางแหล่งระบุว่าเป็นช้างเผือก

พุธกลางคืน พระราหู: ครุฑเป็นคำตอบที่พบได้แพร่หลายที่สุด แต่แต่ละแหล่งระบุต่างกัน โดยจะอธิบายเพิ่มเติมด้านล่าง

วันพฤหัสบดี พระพฤหัสบดี: กวาง

วันศุกร์ พระศุกร์: โค

วันเสาร์ พระเสาร์: เสือ

คู่เหล่านี้อ้างอิงทั้งบทสรุปเรื่องเทพนพเคราะห์ของสนุกดอทคอม และข้อมูลจิตรกรรมในวัดที่ขอนแก่นซึ่ง Isan Insight นำเสนอ

ราชสีห์ ม้า กระบือ และช้าง

พระอาทิตย์ทรงราชสีห์ในวันอาทิตย์ ภาพเจ้าป่าเคียงคู่ดวงอาทิตย์ที่โดดเด่นบนท้องฟ้าจึงดูเข้ากัน คำว่า ‘ราชสีห์’ อาจหมายถึงทั้งสิงโตและสัตว์ในตำนาน พระจันทร์ทรงม้าในวันจันทร์ ลองนึกถึงม้าสีขาววิ่งใต้แสงจันทร์ก็จดจำได้ง่าย อย่างไรก็ตาม คัมภีร์อินเดียบางฉบับเล่าว่าราชรถของพระจันทร์เทียมด้วยละมั่ง เรื่องของดาวดวงเดียวกันจึงอาจต่างไปตามถิ่น

พระอังคารทรงกระบือในวันอังคาร กระบือเป็นสัตว์แข็งแรงและเดินหน้ามั่นคง จึงมีผู้มองว่าเข้ากับพลังของดาวอังคาร พระพุธทรงช้างในวันพุธกลางวัน ช้างสื่อถึงปัญญาและสิริมงคลในวัฒนธรรมไทย จึงเป็นคู่ที่เหมาะกับดาวพุธซึ่งเกี่ยวข้องกับการเรียนรู้และการสื่อสาร

กวาง โค และเสือ

พระพฤหัสบดีทรงกวางในวันพฤหัสบดี ดาวพฤหัสบดีถือเป็นดาวแห่งครูและความรู้ ส่วนภาพลักษณ์อ่อนโยนของกวางก็ดูสอดคล้องกัน พระศุกร์ทรงโคในวันศุกร์ ดาวศุกร์มักเชื่อมโยงกับความรัก ความงาม และความอุดมสมบูรณ์ ขณะที่โคเป็นสัญลักษณ์ของความอุดมสมบูรณ์และความอ่อนโยน

พระเสาร์ทรงเสือในวันเสาร์ บางคำอธิบายมองว่าความสง่างามน่าเกรงขามของเสือเข้ากับดาวที่เคลื่อนไหวช้าแต่มีน้ำหนัก อย่างไรก็ตาม คำอธิบายเช่นนี้อาจเกิดขึ้นภายหลัง และไม่มีคำอธิบายดั้งเดิมที่เป็นข้อสรุปเดียวว่าสัตว์แต่ละชนิดถูกจับคู่กับดาวเพราะเหตุใด จึงสนุกกับเรื่องนี้ในฐานะระบบสัญลักษณ์ที่จับคู่สัตว์เจ็ดชนิดกับดาวเจ็ดดวงได้

ราหูทรงพาหนะอะไร

พาหนะของราหูซึ่งเป็นดาวประจำพุธกลางคืนต่างกันไปตามแหล่งข้อมูล คำอธิบายเทพนพเคราะห์ไทยที่สนุกดอทคอมรวบรวมระบุว่าราหูทรงครุฑ ครุฑเป็นนกทิพย์ในคติพุทธและฮินดู และยังพบเป็นสัญลักษณ์ของหน่วยงานราชการในไทย

ด้านวิกิพีเดียภาษาไทยระบุว่าราหูทรงราชสีห์สีน้ำเงิน ส่วนวิกิพีเดียภาษาอังกฤษกล่าวถึงราชสีห์สีดำตามคติอินเดีย Isan Insight ซึ่งอธิบายจิตรกรรมในวัดแห่งหนึ่งที่ขอนแก่น ระบุว่าปกติมักวาดราหูคู่กับครุฑ แต่ภาพที่วัดนั้นไม่มีครุฑ พาหนะของราหูจึงไม่ได้มีคำตอบตายตัว บทความนี้นำเสนอครุฑซึ่งอ้างถึงกันแพร่หลายก่อน พร้อมบอกไว้ว่ามีความเห็นต่าง

สนุกกับเรื่องสัตว์ประจำวัน

สัตว์ประจำวันพบได้บนเครื่องราง ปฏิทิน หนังสือภาพ และของที่ระลึก ภาพดาวคู่กับสัตว์ในจิตรกรรมวัดไทยและภาพประกอบตำราโหราศาสตร์ เป็นทั้งคำอธิบายลักษณะของดาวและเรื่องเล่าผ่านภาพ อีกทั้งช่วยให้จำดาวได้จากสัตว์ แม้ไม่อ่านข้อความ

การมีสัตว์หนึ่งตัวประจำวันเกิดอาจทำให้รู้สึกอุ่นใจแบบเบา ๆ จะนึกถึงความสง่างามของราชสีห์วันอาทิตย์ จังหวะวิ่งนุ่มนวลของม้าวันจันทร์ ความมุ่งมั่นของกระบือวันอังคาร ปัญญาของช้างวันพุธกลางวัน ความอ่อนโยนของกวางวันพฤหัสบดี ความอุดมสมบูรณ์ของโควันศุกร์ หรือความหนักแน่นของเสือวันเสาร์ก็ได้ เพียงจำไว้ว่านี่เป็นวิธีสนุกกับภาพสัญลักษณ์ ไม่ใช่คำแปลความหมายอย่างเป็นทางการของธรรมเนียม

เหตุใดพุธกลางคืนจึงเป็นภาพคราส

นอกเหนือจากเรื่องสัตว์ ภาพที่สื่อถึงราหูได้ชัดที่สุดคือศีรษะที่กำลังกลืนพระจันทร์หรือพระอาทิตย์ ในตำนานฮินดูและพุทธ ราหูคืออสูรที่แฝงตัวในหมู่เทวดาระหว่างพิธีกวนเกษียรสมุทรและดื่มน้ำอมฤต พระอาทิตย์กับพระจันทร์เห็นเข้าและแจ้งพระวิษณุ พระวิษณุจึงใช้จักรตัดร่าง แต่น้ำอมฤตผ่านถึงลำคอแล้ว ศีรษะจึงไม่ตาย ราหูที่เหลือเพียงศีรษะคอยไล่กลืนพระอาทิตย์และพระจันทร์ แต่เพราะไม่มีลำตัว สิ่งที่กลืนจึงออกมาทางลำคออีกครั้ง เรื่องนี้ใช้อธิบายสุริยุปราคาและจันทรุปราคา

ในพระสูตรภาษาบาลี จันทิมสูตรและสุริยสูตร เล่าว่าราหูจับพระจันทร์และพระอาทิตย์ไว้ ก่อนปล่อยเมื่อทั้งสองกล่าวคาถาระลึกถึงพระพุทธเจ้า เราจึงพบรูปปั้นราหูอมจันทร์ตามวัดไทย และเรื่องราหูมีทั้งด้านที่น่าเกรงขามกับด้านที่หันมาพึ่งพระพุทธคุณแล้วปล่อยพระอาทิตย์และพระจันทร์

นี่คือเหตุผลที่ Horasat ใช้สัญลักษณ์คราสแทนสัตว์สำหรับพุธกลางคืน ดาวอีกเจ็ดดวงมีสัตว์ที่จำง่าย แต่พาหนะของราหูมีคำอธิบายต่างกัน ขณะที่เรื่องเงาที่กลืนพระจันทร์เป็นจุดร่วมที่ชัดเจน เมื่ออ่านมาถึงตรงนี้ เงาวงกลมบนหน้าจออาจมีความหมายเพิ่มขึ้นอีกนิด